We are coming into a new world

De financiële crisis doet ons nadenken over het tijdsgewricht waarin we leven: onze economische recepten, de manier waarop we samenleven en hoe we beslag leggen op het leefmilieu. Lang vóór de financiële crisis zocht Charlie Chaplin, in de rol van Adenoid Hynkel, al een uitweg uit het falen van een blind kapitalisme. In de beste filmspeech aller tijden verbindt hij hebzucht met oorlog, onderdukking met nationalisme en totalitarisme met kapitalisme. De speech is één langgerekt pleidooi voor vrede, voor menselijkheid en vooruitgang. Het is een ware vooruitkijkspiegel op een nieuwe, wereld, gebaseerd op gelijkheid en vrijheid voor allen. Tot op vandaag verwoordt de speech de essentie van het wereldwijde socialisme. Wie de tekst leest (of het filmpje bekijkt), zal merken hoe visionair deze woorden uit 1939 wel waren. Maar ook hoe actueel deze woorden vandaag zijn. “Le socialisme est une idée neuve”. Of in de woorden van Hynkel: "We are coming into a new world …."

Stilstaan is achteruitgaan

Het eeuwenoude credo dat stilstaan achteruitgaan is wordt dezer dagen met verve vertolkt door de regering Leterme I. Het lijkt wel of de stijgende voedselprijzen, de dalende koopkracht, de opwarming van de planeet en de internationale kredietcrisis, aan deze regering voorbijgaan. Waar goed bestuur aan politiek defaitisme grenst, worden ze hoogstens ‘opgemerkt’ (de superministerraad) en ‘opgevolgd’ (een prijzenobservatorium), in een poging de waan van daadkracht te herstellen. Wat niet voorbijgaat aan Leterme I, zijn de ‘echte problemen’ van de mensen, zoals de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde, de hervorming van de instellingen of de realisatie van een corridor die verschillende landsdelen met elkaar verbindt. Maar ook daar blijft immobilisme de boventoon voeren: de vijf minuten politieke moed die nodig waren om een kieskring te splitsen zijn uitgelopen tot een institutionele nachtmerrie die nu al meer dan een jaar de agenda’s beheerst. Ware het allemaal niet zo ernstig konden we er maar beter mee lachen, in de beste Belgische traditie. Maar de toestand ís ernstig, omdat de maatregelen die we níet nemen de ongelijkheden in de samenleving aanwakkeren.

Lees meer

Arbeidsmarkt onder hoogspanning

De krapte op de arbeidsmarkt neemt toe, het is inmiddels een boutade geworden. Geen dag kunnen we de krant openslaan zonder met onheilsprofetieën allerhande om de oren geslagen te worden: 14.000 openstaande ICT-vacatures, 30.000 openstaande knelpuntvacatures in de Vlaamse Rand, horeca zoekt maar vindt niet langer volk, waar zijn de ingenieurs (?), ..... In de war for talent zijn blijkbaar alle middelen toegestaan, ook valse argumenten en halve waarheden. En verborgen agenda’s, want de onheilsprofeten van de arbeidsmarktkrapte komen altijd zelf met oplossingen aandraven: meer economische migratie, flexibilisering, regionalisering of een aanscherping van het activeringsbeleid. Hoog tijd dus voor een evenwichtige benadering, zowel in de analyse van de knelpunten op onze arbeidsmarkt als in de aanpak ervan.

Lees meer

Voedselcrisis: de stille tsunami

De wereld staat nog maar eens in brand. Oorzaak: de stijgende voedselprijzen. Van Burkina Faso tot Egypte, van China tot Afghanistan en zelfs in het Westen komen mensen op straat: hongeropstanden in het Zuiden, koopkrachtmanifestaties in het Noorden. In toenemende mate worden mensen getroffen door de stijgende levensduurte die zich op wereldschaal voltrekt: +170% voor rijst, +140% voor maïs en + 130% voor graan sinds 2006. Als je weet dat een toename van de inflatie met 1% meer dan 16 miljoen wereldbewoners in de problemen brengt (berekeningen van de wereldvoedselorganisatie), kan je je iets voorstellen bij de problemen die aan de opstand ten grondslag liggen en de omvang ervan. In Senegal zijn de gevolgen van de voedselcrisis erg tastbaar: het traditionele maaltijdritueel met drie maaltijden wordt er vervangen door ófwel een maaltijd ’s ochtends (crouton de mayonnaise) ófwel een maaltijd ’s avonds (sachet de couscous). Voor wie in de Brousse woont is de situatie zo mogelijk nog ernstiger. Inmiddels noemt het VN-wereldvoedselprogramma (WFP), de crisis onomwonden de grootste uitdaging waar ze tegen aankijkt in haar 45-jarige geschiedenis en een ‘stille tsunami’ die meer dan 100 miljoen mensen op elk continent in hongersnood dreigt te storten.

Lees meer

Waardig werk, ook in Vlaanderen!

De sterke jobgroei op de Vlaamse arbeidsmarkt vraagt een ingrijpende wijziging in de focus van het werkgelegenheidsbeleid. De voorbije jaren werd, in uitvoering van het Vlaams regeerakkoord en van afspraken met de Federale Overheid, vooral werk gemaakt van de activering van werkzoekenden. Samen met de invoering van een sluitende begeleidingsaanpak en met de wind in de zeilen van een aantrekkende conjunctuur, leverde dat nog resultaten op ook. De Vlaamse werkloosheid staat op een historisch laag peil en ook de werkzaamheid van de Vlaming neemt langzaam maar zeker toe. Dat tegenover elke vacature gemiddeld steeds minder werkzoekenden staan bewijst dat de arbeidsmarkt stilaan oververhit raakt. Althans, voor wie er de vruchten van plukt. Want de vele zegebulletins ten spijt, blijven groepen werkzoekenden en delen van de werkende bevolking in de kou staan op een arbeidsmarkt die segmenteert, discrimineert en dualiseert. De opvolger van minister Vandenbroucke mag zich stilaan warmlopen voor een beleidsparcours dat ongelijkheden wegwerkt door werk te maken van waardig werk voor iedereen.

Lees meer

Zin en onzin van het lijden

“Door zomaar uit het leven te stappen, antwoordt men niet op het probleem van lijden en dood. Men loopt er in een boog om heen en omzeilt het. Omzeilen is geen heldendaad, geen voer voor frontpaginanieuws”. Met deze woorden hekelde kardinaal Danneels de keuze van Vlaanderens grootstse schrijver, en bij uitbreiding van al wie het zou overwegen, om vervroegd uit het leven te stappen. Terecht riep de uitspraak brede maatschappelijke verontwaardiging op. De kardinaal moest zich –in de woorden van Erwin Mortier- ronduit schamen. Het gebrek aan respect voor één van de zwaarste individuele levenskeuzes die een mens kan maken, is haast ondraaglijk.
Lees meer

Palestina: stop het geweld

In 2004 had ik het voorrecht om deel te nemen aan een observatiemissie naar de Palestijnse gebieden (verslag van de missie). De muur, de blokkades, de checkpoints, de collectieve vernedering, de politieke impasse, de dood van Arafat tijdens ons verblijf: het liet allemaal een verpletterende indruk op me na. Het doet dan ook pijn te moeten vaststellen dat de situatie sindsdien alleen verergerd is: de hermetische afsluiting van Gaza, nieuwe nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, de verderzetting van de bouw van een apartheidsmuur, de spiraal van geweld die uit de bezetting voortkomt en die nu ook het hart van de Palestijnse samenleving treft. Het is mijn diepe overtuiging dat vrede in het Midden-Oosten (en de wereld) niet mogelijk is zonder een duurzame en rechtvaardige oplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict. De elementen van oplossing zijn al langer dan vandaag gekend en gaan terug op de doodeenvoudige naleving van het internationaal recht (VN-resoluties), iets waar Israël de grooste moeite mee heeft: de oprichting van een Palestijnse staat, het recht op terugkeer voor de Palestijnse vluchtelingen, de ontmanteling van de nederzettingen, ... Een Vlaamse delegatie met vertegenwoordigders uit het maatschappelijk middenveld vraagt vandaag opnieuw aandacht voor de opheffing van de blokkade op Gaza, de heropstart van de onderhandelingen en het vluchtelingenprobleem. Ze vraagt dat de Belgische regering alles in het werk stelt om een duurzame vrede te bereiken. Het integrale rapport van de delegatie lees je hier.

Twee is te weinig, drie is te veel

Na de sociale verkiezeingen trekt de krachtsopbouw zich opnieuw op gang richting IPO, ofte interprofessioneel overleg. Werkgevers en werknemers trachten er in de zogenaamde Groep van 10 tot een interprofessioneel akkoord (IPA) te komen, o.m. over de loonevolutie in de pivé-sector voor de komende twee jaar. De laatste jaren werd het overleg steeds moeilijker en moest de overheid vaak tussenbeide komen: met lastenverlagingen, met werkgelegenheidsbeleid of in extremis door zelf een loonnorm op te leggen. Die overheidstussenkomst werkt de facto in het nadeel van de werknemersorganisaties, was de centrale stelling die ik in 2006 heb willen aantonen in een scriptie met als titel 'twee is te weinig, drie is te veel'. Zowel vormelijk als inhoudelijk, en quasi onafhankelijk van de zittende regering, veranderde de overheid (m.i.v. de Europese budgettaire richtlijnen) de finaliteit van de uitruil. Productiviteitsstijgingen worden niet langer automatisch vertaald in loonsverhogingen. In het nieuwe 'neoliberale' overleg worden vakbonden vriendelijk maar kordaat uitgenodigd om de competitiviteit te vrijwaren in ruil voor vage tewerkstellingsengagementen, toegang tot het overleg en het behoud van enkele fordistische verworvenheden zoals de index. Mede onder impuls van het sociale protest naar aanleiding van het Generatiepact, de gunstige conjunctuur en de koopkrachtafname, loopt dit model op zijn laatste benen. Een structurele kentering in de Belgische loon-arbeidsverhoudingen dringt zich op, en is misschien al in zicht...

Lees meer

10 geboden voor koopkrachtverhoging

De koopkracht van de mensen neemt af, mede als gevolg van een ongezien samenspel van economische krachten en de politieke onwil om er iets aan te doen. De sterke toename van de prijzen van -steeds schaarser wordende- aardolie en -steeds mondialer geconsommeerde- levensmiddelen ligt aan deze beweging ten grondslag. Tegelijkertijd blijven de lonen van de werknemers achterwege, zowel ten aanzien van het nationaal inkomen (voor het eerst sinds jaren bedraagt het aandeel van de lonen minder dan 50%), ten opzichte van de toplonen (tot +75% voor lonen van topmanagers t.o.v. +2% voor doorsnee werknemers in de privé-sector o.b.v. de loonnorm) als in vergelijking met de uitstekende productiveit (België is het tweede productiefste land ter wereld) en dito conjunctuur (België scoort beter dan het Europese gemiddelde en de buurlanden en de bedrijfswinsten liepen op tot 14%). De gouverneur van de nationale bank maakt zich desondanks geen zorgen over de koopkracht (je zou van minder met een maandelijks loonzakje van 476.000 euro!) en roept de werknemersorganisaties op tot matiging. Ook de nieuwe regering ligt niet wakker van de koopkracht; de eerste koopkrachtmaatregel is nog lang niet in zicht. Om redenen van sociale rechtvaardigheid en economische democratie dringt politieke actie zich NU op. Ter inspiratie alvast de 10 geboden voor een eerlijke en rechtvaardige koopkrachtverhoging.

Lees meer

De geschiedenis van de wereld van morgen

“De geschiedenis is een lange, trage rivier. Soms duikt een plotselinge stroomversnelling op. Zowat dertig jaar geleden hebben golfslagen de geschiedenis in een maalstroom gebracht. De wereld werd een dorp en de mens een werelburger. Maar velen voelden zich veeleer een schipbreukeling, onzeker dobberend op de stroom van de tijd door de nieuwe vragen waarop geen duidelijk antwoord voor handen is”. In zijn nieuwste boek “de geschiedenis van de wereld van morgen” werpt Rik Coolsaet (hoogleraar internationale politiek aan de Ugent) naar eigen zeggen een blik op de landkaart waarmee we onze weg zoeken in de wereld van vandaag en morgen. Hij doet dat aan de hand van een historische legende, omdat “de krachten die nu aan het werk zijn, vaak dezelfde zijn als die van weleer”. Het resultaat van deze oefening is een uiterst verhalend en verhelderend werkstuk, waarin de belangrijkste wereldproblemen (migratie, terrorismebestrijding, ongelijkheid, opwarming van de aarde) met elkaar en met de stroomversnelling van de wereldgeschiedenis in verband worden gebracht.
Lees meer

Flexizekerheid: vloek of zegen?

Er waart een spook door Europa, het spook van de ‘flexicurity’: een semantische samentrekking van flexibiliteit en zekerheid die komt overgewaaid uit Denemarken en waarvan niemand ten volle de draagwijdte inschat. Het begrippenpaar duikt steeds vaker op als antwoord op de uitdagingen die de globalisering met zich meebrengt voor de Europese arbeidsmarkt(en). Maar wat betekent het eigenlijk? Wat is de mogelijke impact ervan? En hoe moet de linkerzijde omgaan met alweer een nieuw economisch paradigma? In dit artikel wordt ingegaan op deze en andere vragen die het flexizekerheidsdiscours bij velen oproept.

Lees meer

Bespiegelingen bij de politieke crisis

Op het ogenblik van dit schrijven verkeert het land, waarin ik opgegroeid ben, in een diepe politieke crisis. Nochthans is mijn land het bijna welvarendste land ter wereld en zijn er minder leuke plekken om geboren te worden. Commentatoren, politici en opiniemakers duiden de crisis vanuit het streven van de Vlamingen naar meer autonomie in of afscheiding van het Federale België. Ik geloof dat de werkelijkheid complexer en de crisis mondialer is. De vermeende politiek-institutionele crisis is de facto (uitdrukking van) een diepe en mondiale identiteitscrisis, die zowat alle naties ter wereld in allerhande varianten (separatsime, nationalisme, etnisch en religieus fanatisme) weet te treffen.
Lees meer

Tien argumenten voor socialisme

Hoe komt het toch dat de linkerzijde zowat overal ter wereld in het defensief zit? Waarom komt John Edwards, de enige presidentskandidaat met een links programma voor de Verenigde Staten, nauwelijks aan bod in de primaries? Waarom maakt het discours van Ségolène Royal geen schijn van kans in de retorische boksmatch met opponent Sarkozy? Waarom kiest Europa massaal voor rechtse leiders? Het solidariteitsverhaal is niet langer populair, vermoed ik, wanneer ik enkele artikels napluis op interessante facts en figures. Ik moet echter niet lang zoeken naar tien cijfers die een mens socialist maken.

Lees meer